“ANAYASAYA HAYIR DEMEK”: 1961 ANAYASA REFERANDUMU VE SAMSUN - "NO TO CONSTİTUTİON": 1961 CONSTİTUTİON REFERENDUM AND SAMSUN

ÖZ

Vatandaşların muhtelif siyasî ve toplumsal sorunlara dair görüşünü almak için başvurulan referandum, son bir asırlık dönemde dünyada sıkça uygulanan demokratik bir yöntemdir. Genellikle anayasa, sınırlar, kamusal düzenlemeler ve uluslararası birliklere katılım gibi konularda referanduma gidilirken, Türkiye Cumhuriyeti’nde ilk referandum 27 Mayıs 1960 askerî darbesi sonrası hazırlanan anayasaya yönelik olarak 9 Temmuz 1961’de yapılmıştır. Askerî yönetimin hüküm sürdüğü bir ortamda, sıkıyönetim koşullarında yapılan referandumda halk yüzde 62 oranında “evet” derken, “hayır” oyları yüzde 38’de kalmıştır. Referandumda anayasaya çoğunlukla “Hayır” oyu veren illerden biri de Samsun’dur. Propaganda sürecinde siyasilerin, derneklerin ve sivil toplum kuruluşlarının desteği ile yoğun bir “evet” kampanyası yürütülmesine rağmen Samsun’da halk yüzde 57 oranında anayasaya “hayır” demiştir. Çalışmada ülkedeki anayasa yapım ve referandum propaganda süreci ile eşzamanlı olarak Samsun’da yaşananlar ve ortaya çıkan hayır sonucunun dinamikleri arşiv belgeleri, süreli yayınlar ve sözlü kaynaklar üzerinden tespit edilmektedir.

Anahtar Sözcükler: Samsun, 1961 Anayasası, Referandum, Propaganda, Askerî Darbe.

"NO TO CONSTİTUTİON": 1961 CONSTİTUTİON REFERENDUM AND SAMSUN

ABSTARCT

The term referandum marks a general vote by the electorate conducted on various political or social questions. It is a democratic data collection instrument that is frequently employed in the world in the last century. The first referendum in the Republic of Turkey was conducted on July 9, 1961, after the military coup of May 27, 1960 under the strict rule of the military board. In the referendum held by the military administration, the people said "yes" at 62% and "no" at 38%. Samsun was one of the regions voting mostly for "No" in the referendum 1961. Despite the fact that a propaganda campaign was carried out by the ruling junta as well as the supporting civil society associations, the people in Samsun said "no" to the Constitution by 57%. This study investigates the dynamics of the results pertaining to the constitutional referandum in Samsun and the period of propaganda in the country with reference to the archival documents, periodicals and oral sources.

Keywords: Samsun, 1961 Constitution, Referandum, Propaganda, Military Coup.